Skip navigation

ΡΟΚ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΘΕΟΙ

Η ψυχαγωγία με την αρχαία έννοια, δηλ. «θεραπεία της ψυχής» μέσα από διαδικασίες «αποδομήσεως» και αναγεννήσεώς της, αποτέλεσε ζητούμενο σχεδόν όλων των παραδοσιακών κοσμοαντιλήψεων. Από τις ενστικτώδεις μαγικές πρακτικές των πρωτογόνων μέχρι τις πιο συνειδητοποιημένες ελληνικές λατρείες του Διονύσου και του Πανός, η μουσική υπήρξε το κοινό μέσο αυτής της μορφής αναζήτησης.

Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε, ότι η ροκ μουσική αποτελεί ίσως την μοναδική ισχυρή διονυσιακή επιβίωση στον σημερινό Δυτικό Πολιτισμό (διευκρινίζουμε, ότι εννοούμε την αυθεντική ροκ και όχι τις ευτελείς απομιμήσεις της, που κατασκευάζονται και προβάλλονται μαζικά από πολυεθνικές δισκογραφικές εταιρείες). Κάτι που επέσυρε εναντίον της (από τη γέννησή της κιόλας), την λογοκρισία, την συκοφάντηση και τις διώξεις τού θορυβημένου πολιτικού κατεστημένου και των φανατισμένων θρησκευόμενων «νοικοκυραίων» (κυρίως στις Η.Π.Α. και στην Βρεταννία, αλλά και στην Ελλάδα).

Οι πηγές της μπορούν να αναζητηθούν στις -προς τιμήν κυρίως του Διονύσου- οργιαστικές τελετουργικές μουσικές της Αρχαιότητας. Οι οποίες (παρά την γνωστή χριστιανική απαγόρευση) επιβίωσαν στο Ευρωπαϊκό δημοτικό τραγούδι, και των οποίων τα ύδατα διακλαδίστηκαν μέσα στους αιώνες, για να ξαναβρεθούν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο σε κοινή ροή στη σύνθεση των πολιτισμικών καταβολών των αποίκων της Βορειοαμερικανικής Ηπείρου. Από εκεί ο συγκεκριμένος μουσικός τρόπος επαναδιαδόθηκε ανανεωμένος τεχνικά (π.χ. τον θεμελιώδη ρόλο των διαφόρων εθνικών παραλλαγών του πανάρχαιου άσκαυλου, ή ζουρνά ανέλαβε παγκοσμίως η ηλεκτρική κιθάρα, επιτυγχάνοντας παρόμοια ψυχολογικά αποτελέσματα) σε όλον σχεδόν τον Δυτικό Κόσμο. Με τέτοια μάλιστα σαρωτική επιρροή, ώστε να συνδράμει μαζί με άλλους παράγοντες στη δημιουργία μιας σειράς εποικοδομητικών κοινωνικών εκρήξεων (με αποκορύφωμα το γνωστό φαινόμενο της παγκόσμιας νεανικής εξέγερσης της δεκαετίας του 1960 και της μόνιμης επιδραστικότητάς του στις σύγχρονες κοινωνίες).

Μετά από τα παραπάνω δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως τυχαία η κατ’ επανάληψιν (επι)στροφή των ροκ καλλιτεχνών στις μυθολογίες της Ευρώπης, της Ινδίας ή της βορείου Αμερικής προς αναζήτηση έμπνευσης και καλλιτεχνικής επικύρωσης. Όπως ήταν αναμενόμενο, οι Έλληνες θεοί και θεές κατέχουν σημαντικό μερίδιο στις προτιμήσεις τους.

Σειρήνες – Ποσειδών

1213751395_fe9f834e32-full

odysseusandsirenswaterhouse
Το ευρωπαϊκό δημοτικό τραγούδι από πλευράς μετρικής και θεματολογικής είναι ένα από τα στοιχεία, που επιβιώνουν ακμαιότατα στη ροκ μουσική, σε σημείο που θα λέγαμε, ότι μέσα σε αυτήν διανύει έναν νέο κύκλο ύπαρξης.

TIM BUCKLEY

timbuckley

Tim Buckley – Song to the SirenSpeakerIconMINI3

Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αποτελεί το τραγoύδι Song To The Siren του Αμερικανού Tim Buckley. Από ποιητικής-στιχουργικής πλευράς πρόκειται για μία επίκληση και άνευ όρων παράδοση του ποιητή στην εν λόγω οντότητα. Από εκτελεστικής-ορχηστρικής πλευράς σαν βασικό μουσικό όργανο χρησιμοποιείται η ανθρώπινη φωνή με τη διακριτική συνοδεία μιας κιθάρας. Βρίσκεται στον δίσκο Starsailor του 1970, και όποιος το ακούσει, θα καταλάβει, πως η πραγματικά μεγάλη τέχνη μπορεί να ανακαλύψει το νήμα που συνδέει π.χ. έναν αρχαίο η νεώτερο Έλληνα αυτοσχεδιάζοντα δημοτικό ποιητή με έναν οποιονδήποτε περιπλανώμενο βορειοευρωπαίο βάρδο του Μεσαίωνα η έναν έντεχνο Ιταλό ποιητή της Αναγέννησης.

THIS MORTAL COIL

ThisMortalCoil.ItllEndInTears.cd-797487

 

Το τραγούδι γνώρισε μία διασκευή από το αγγλικό συγκρότημα των This Mortal Coil το 1984. Ερμηνευμένο με συναρπαστικό τρόπο από την τραγουδίστριά τους Εlisabeth Fraser δημιουργεί αυτή την φορά την ζωντανή ψευδαίσθηση, ότι η φωνή που ακούγεται ανήκει σε πραγματική σειρήνα. Για όσους ενδιαφέρονται βρίσκεται στον δίσκο It ll End In Tears.

This Mortal Coil – Song To The SirenSpeakerIconMINI3

ELOY

eloy250

 

Eloy – Poseidon\’s Creation – PART ISpeakerIconMINI3

Eloy – Poseidon\’s Creation – PART IISpeakerIconMINI3

Ένα εξαιρετικό ροκ σχήμα, οι Γερμανοί Εloy στον δίσκο τους Ocean του 1976 έχουν περιλάβει ένα δωδεκάλεπτο έπος αφιερωμένο στον Ποσειδώνα, το Poseidon’s Creation. Το τραγούδι έχει πολλές εναλλαγές και παρ’ όλο που χρησιμοποιούνται με εξαντλητικό τρόπο όλα τα συνήθη στη ροκ μουσικά όργανα –ηλεκτρικές κιθάρες, μπάσο, τύμπανα, κάθε είδους πλήκτρα κ.λπ.–, η όλη εκτέλεση ισορροπεί αριστουργηματικά ανάμεσα στο βαρύ και στο υπερβολικά αιθέριο. Διηγείται μία ιστορία για τον Ποσειδώνα· και πρόκειται κυριολεκτικά για ύμνο-διήγηση, γραμμένον μάλιστα κατά τα υφολογικά πρότυπα των αντιστοίχων ομηρικών.

KING CRIMSON

King_Crimson-In_The_Wake_Of_Poseidon

 

KING CRIMSON – In The Wake Of PoseidonSpeakerIconMINI3

Ο Ποσειδώνας φαίνεται, ότι αποτελεί προσφιλές θέμα για τους ροκ καλλιτέχνες. Το 1970 οι Άγγλοι Κing Crimson κυκλοφορούν τον δίσκο τους In The Wake Of Poseidon, όπου υπάρχει και το ομώνυμο τραγούδι. H ατμόσφαιρα είναι και εδώ επική, αν και λιγότερο τελετουργική, ενώ με μία σχεδόν εντελώς συμβολική στιχουργική ασκείται (όπως τουλάχιστον το αντιλαμβάνεται ο γράφων) κριτική στην υποκρισία των διανοουμένων, στην κτηνωδία των κυριάρχων και στην ηλιθιότητα των «μαζών», και δίνεται έμφαση, στο ότι αυτές οι καταστάσεις έχουν σπρώξει τον πλανήτη στα όριά του. Ίσως κατά τον καλλιτέχνη όλα αυτά να προηγούνται από –και να προοιωνίζουν– την Αφύπνιση του Ποσειδώνα και τον καθαρμό της Γης από το μίασμα τής εναντίον της διαπραχθείσης Ύβρεως.

Διόνυσος-Βάκχος, Παν, Μούσες

 

 

RUSH

caress_of_steel

 


Αν η ροκ είναι η πιο πρόσφατη έκφραση ενός τρόπου αντίληψης και χρήσης της μουσικής, που ανιχνεύεται σχεδόν μέχρι την Προϊστορική Εποχή, τότε δεν θα μπορούσαν να «διαφύγουν» από τους ροκ μουσικούς οι… προστάτες θεοί τους, ο Διόνυσος και ο Παν. Οι Καναδοί Rush, συγκρότημα του έντεχνου «σκληρού» ροκ με πολλά μελωδικά περάσματα, αναφέρονται στον πρώτο στο τραγούδι τους Bacchus Plateau (το Οροπέδιο του Βάκχου) από τον δίσκο τους Caress Of Steel του 1975.

RUSH – BACCHUS PLATEAUSpeakerIconMINI3

Πρόκειται για μέρος ενός μεγαλύτερου τραγουδιού, στο οποίο περιγράφεται η ιστορία ενός αγοριού, που προσπαθεί σκληρά να πετύχει τον σκοπό της ζωής του. Γερνώντας έχει μάθει, ότι αυτό που άξιζε τελικά περισσότερο από τον ίδιο τον προορισμό είναι το ταξίδι που απαιτήθηκε. Τετριμμένο θέμα, αλλά δοσμένο με πρωτοτυπία, καθώς (όπως τουλάχιστον το αντιλαμβάνεται ο γράφων) ο Διόνυσος υπονοείται εδώ ως ο θεός των ανωτέρων σταδίων της προσωπικής εξέλιξης (υπενθυμίζουμε, ότι στην Αρχαιότητα απεκαλείτο και «ανθρωπορραίστης», δηλαδή κατά μία ερμηνεία αυτός που διαρρηγνύει τον παλαιό εαυτό, για να κατορθώσει να αναδυθεί ο νέος).

hemispheres


Το ίδιο συγκρότημα στον δίσκο του Hemispheres του 1978 έχει συμπεριλάβει ενωμένα τα τραγούδια Apollo Bringer Of Wisdom/ Dionysus Bringer Of Love. Εδώ, με έναν τρόπο που παραπέμπει σε τραγική ποίηση στις καλύτερες στιγμές της, παρουσιάζεται «κάθε ανθρώπινη ψυχή ένα πεδίο μάχης», και οι φαινομενικά αντίθετοι αλλά συμπληρωματικοί θεοί έρχονται συνοδοιπόροι μιας ανθρωπότητας, που τους έχει απελπισμένα ανάγκη, για να βρει το μέτρο και να πορευθεί προς την ευδαιμονία.

 

 

THE WATERBOYS

41OPdIHuSsL._SL500_AA280_

 

The Waterboys – The Pan WithinSpeakerIconMINI3

Από την άλλη μεριά ο Παν δέχεται μεγάλες τιμές από τον Σκωτσέζο Μike Scott και το προσωπικό μουσικό του όχημα, τους Waterboys. Στο τραγούδι The Pan Within από τον δίσκο This Is The Sea του 1985 οι εραστές αναζητούν και αφουγκράζονται τον εσώτερο Πάνα υπό την καταιγιστική ρυθμική συνοδεία ηλεκτρικής κιθάρας, πιάνου και βιολιού.

front

The Waterboys – Return of PanSpeakerIconMINI3

Αλλά η μεγάλη ανατριχίλα έρχεται με το τραγούδι Τhe Return Of Pan από τον δίσκο Dream Harder του 1993, όπου με αφορμή μία ιστορία του Πλουτάρχου από το «Περί των εκλελοιπότων χρηστηρίων» ο Scott ειρωνεύεται και πετάει το γάντι σε όσους πιστεύουν την φήμη για τον υποτιθέμενο θάνατο του εν λόγω θεού: «από τις πανάρχαιες ημέρες και σε όλα τα χρόνια/ από την Αρκαδία μέχρι τα πέτρινα πεδία του Ινισχήρ/ κάποιοι λένε, πως οι θεοί είναι απλώς ένας μύθος/, αλλά μάντεψε με ποιόν έχω χορέψει/, ο Μέγας Παν ζει!»… «Λοιπόν, ακολούθησε τον Χριστό όσο καλύτερα μπορείς/ Pan is dead-Long Live Pan!».

Στο τραγούδι εκτός από τα κατά παράδοση χρησιμοποιούμενα στη ροκ μουσικά όργανα γίνεται και εκτεταμένη χρήση κλαρίνου (!), ενώ ο εκρηκτικός συνδυασμός του με την ηλεκτρική κιθάρα αμέσως μετά την ιαχή «ο Μέγας Παν ζει!» ίσως κάνει την συγκεκριμένη φράση να ακούγεται ανησυχητικά πειστική για κάποιους…Για την ιστορία να αναφέρουμε, ότι ο Μike Scott επισκέπτεται συχνότατα την Αρκαδία.

 

 

DEAD CAN DANCE

200607211630_f_87within

 

Dead Can Dance – Summoning of the MuseSpeakerIconMINI3

Από την άλλη άκρη του πλανήτη οι Αυστραλοί Dead Can Dance υποκλίνονται στις Μούσες και στην Κόρη. Τα τραγούδια Summoning Of The Muse και Persephone (the gathering of flowers) βρίσκονται στον δίσκο τους Within The Realm Of A Dying Sun του 1987, ένα εξωτικό μείγμα ροκ και επιρροών από αρχαία ελληνική και κλασική μουσική του 17ου και 18ου αιώνα.

Εάν μετά τα παραπάνω λογικά σκεπτόμενος ο αναγνώστης περιμένει, ότι κάτι ανάλογο θα συμβαίνει και στην Ελλάδα, μάλλον πλανάται. Σε μια χώρα, της οποίας οι σημερινοί κάτοικοι ενδιαφέρονται περισσότερο για τηλεσκουπιδοθεάματα όπου η μουσική έκφραση κακοποιείται βάναυσα , δεν απομένει και πολύς χώρος για την καλλιέργεια και την προβολή ποιοτικών μουσικών ιδιωμάτων. Πόσο μάλλον για μία ελληνική ροκ, η οποία οφείλει περισσότερο από κάθε άλλον να αποκαταστήση τη σχέση της με την παγκοσμιότητα του Ελληνικού Πολιτισμού, κάτι που, όπως είδαμε, έχουν επιτύχει προ πολλού οι ροκ (και όχι μόνο) μουσικοί σε όλον τον Δυτικό Κόσμο.

Τα πράγματα γίνονται ακόμα δυσκολότερα, εάν αναλογιστεί κανείς τις κατά καιρούς εχθρικές προς την ροκ κορώνες σπουδαίων ίσως ως μουσικών αλλά προτρεχόντων κατά τα άλλα Ελλήνων, οι οποίοι την χαρακτηρίζουν ως «ξενόφερτη», ενώ ειδικά αυτοί θα έπρεπε να γνωρίζουν, ότι το συγκεκριμένο μουσικό είδος βασίζεται, όπως ελπίζουμε ότι δείξαμε πιο πάνω, πρώτα και κύρια στην δημοτική παράδοση όλων σχεδόν των αρχαίων Ευρωπαϊκών λαών, κατ’ επέκτασιν και του Ελληνικού. Αντιθέτως, και σαν να μην έφθαναν τα παραπάνω, η σημερινή Ελλάδα μπορεί να καυχάται για μία παρά φύση διεθνή ευρεσιτεχνία: Την καταγέλαστη κομπανία των «παπαροκάδων»…

Πάντως ως προς το υπό συζήτησιν θέμα ο γράφων έχει υπ’ όψιν του δύο περιπτώσεις. Η πρώτη είναι το τραγούδι «Ο Παν» του σημαντικού (και όχι μόνο για τα ελληνικά δεδομένα) ροκ σχήματος Ακρίτας από έναν μικρό δίσκο τους του 1973. Η άλλη αφορά στο σύνολο Δαιμόνια Νύμφη, το οποίο δραστηριοποιείται τα τελευταία χρόνια έχοντας στο ενεργητικό του αξιολογότατες εργασίες σε δίσκους βινυλίου και σύμπακτους, προσανατολισμένες σε μία αρχαιοελληνικής έμπνευσης μουσική (είναι όμως αμφίβολο, εάν θα πρέπει να τους κατατάξουμε στον, έστω και ευρύτερο, χώρο της ροκ).Θα χαρώ ιδιαιτέρως, εάν κάποιος καλύτερα ενημερωμένος αναγνώστης έχει εντοπίσει και άλλα παραδείγματα.



 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: